امروزه دوربینهای مداربسته صرفاً دستگاههای ضبط تصویر نیستند؛ بلکه به نگهبانانی هوشمند تبدیل شدهاند که میتوانند رفتارهای مشکوک و رویدادهای غیرعادی را به طور خودکار تشخیص دهند. فرض کنید نیمهشب، فردی در گوشهای از یک پارکینگ به طور مشکوکی پرسه میزند. در سیستمهای نظارتی سنتی، چنین مواردی ممکن بود تا ساعتها یا روزها کشف نشوند؛ اما با فناوریهای جدید، دوربین میتواند بلافاصله این رفتار یا رویداد غیرعادی را شناسایی کرده و هشدار دهد. به این ترتیب، سیستمهای نظارتی از حالت منفعل که صرفاً تصاویر را ضبط میکردند، به سامانههایی فعال و پیشگیرانه تبدیل شدهاند. این تحول به معنای افزایش ایمنی، واکنش سریعتر به حوادث و حتی جلوگیری از وقوع جرم پیش از رخ دادن آن است.
اما شناسایی خودکار رفتار مشکوک به چه معناست؟ به زبان ساده، منظور تشخیص هر نوع حرکت، وضعیت یا حادثهای است که با الگوهای عادی محیط سازگار نباشد و بالقوه تهدیدآمیز یا نیازمند توجه باشد. برای مثال، حرکت مشکوک یک فرد در نزدیکی یک پنجره در ساعات غیرمعمول، درگیری فیزیکی در یک مکان عمومی، تجمع غیرعادی افراد در نقطهای مشخص، یا رها شدن یک شیء ناشناس در مکان پرتردد همگی میتوانند رویدادهای غیرعادی محسوب شوند. دوربینهای مداربستهی پیشرفته با استفاده از تکنولوژی هوش مصنوعی قادرند این قبیل موارد را بهصورت خودکار تشخیص داده و اپراتورهای امنیتی یا صاحبان کسبوکار را فوراً باخبر کنند.
شکل 1: نمونهای از تحلیل هوشمند یک دوربین مداربسته را نشان میدهد. در اینجا اقدام مشکوک یک فرد (پنهان کردن کالا در لباس) با درصد اطمینان بالا تشخیص داده شده است. چنین سامانهی مجهز به هوش مصنوعی قادر است الگوهای رفتاری را آنالیز کرده و قبل از بروز سرقت، به کارکنان امنیتی هشدار دهد.
در ادامه، به فناوری پشت این قابلیت، نمونههایی از رفتارهای مشکوک قابل تشخیص، مزایای چنین سیستمهایی و چالشهای پیشروی آنها میپردازیم.
فناوری پشت شناسایی خودکار رفتار مشکوک
اساس کار شناسایی خودکار رفتارهای مشکوک تحلیل هوشمند تصاویر ویدیویی است. به لطف پیشرفتهای چشمگیر در زمینهی بینایی کامپیوتر و هوش مصنوعی (AI)، امروزه دوربینهای مداربسته میتوانند فراتر از تشخیص حرکت ساده عمل کنند. الگوریتمهای یادگیری ماشین و بهویژه یادگیری عمیق (Deep Learning) به سیستمهای نظارتی امکان میدهند که اشیا (افراد، وسایل نقلیه، اشیاء) را در صحنه شناسایی کرده و رفتار آنها را تحلیل کنند. این سیستمها پس از یادگیری الگوهای عادی محیط، هر حرکت یا رخداد خارج از این الگو را به عنوان ناهنجاری علامتگذاری میکنند. یکی از تفاوتهای مهم این فناوری با سیستمهای قدیمیتر، توانایی آن در درک زمینه و الگوهای پیچیده است. در سیستمهای سنتی ممکن بود تشخیص حرکت (Motion Detection) صرفاً بر اساس تغییر پیکسلها در تصویر باشد که منجر به هشدارهای کاذب متعدد (مانند حرکت سایهها یا عبور حیوانات) میشد. اما سیستمهای هوشمند امروزی میتوانند تمایز دهند که آیا حرکت ثبتشده ناشی از ورود یک انسان به منطقهی ممنوعه است یا صرفاً وزش باد درختان. بدین ترتیب، بسیاری از حرکات غیرمهم فیلتر شده و فقط موارد واقعاً مشکوک گزارش میشوند.
انواع رفتارها و رویدادهای قابل تشخیص
سیستمهای نظارتی هوشمند طیف گستردهای از رفتارهای مشکوک و رویدادهای غیرعادی را پوشش میدهند. برخی از مهمترین قابلیتهای آنها عبارتاند از:
- پرسهزنی مشکوک (Loitering Detection): پرسهزنی به معنای توقف یا حرکت بیهدف یک فرد در یک ناحیه برای مدت زمان غیرعادی است. دوربین میتواند تشخیص دهد که فردی بیش از حد معمول در یک منطقهی مشخص بدون هدف مشخص مانده است. برای مثال، ماندن طولانی یک نفر کنار درِ بستهی یک فروشگاه پس از ساعت کاری به عنوان پرسهزنی مشکوک علامتدهی میشود. در صورت وقوع چنین حالتی، سیستم هشدار لازم را به مسئولان مربوطه ارسال میکند.
- نفوذ غیرمجاز به محدودهی ممنوعه (Intrusion Detection): تشخیص ورود افراد غیرمجاز به مناطق حفاظتشده یکی از کاربردهای مهم تحلیل هوشمند تصویر است. بدین منظور معمولاً مرزهای مجازی در دید دوربین تعریف میشوند (مثلاً پیرامون یک ملک خصوصی، پارکینگ یا انبار). هرگاه فرد یا شیء ناشناس از این مرز عبور کند، دوربین به طور خودکار هشدار نفوذ صادر میکند. این قابلیت مانند یک حصار نامرئی عمل میکند که ورود متجاوز را بلافاصله گزارش میدهد و صحنهی مربوطه نیز جهت بررسیهای بعدی ضبط میشود.
- تشخیص خشونت و درگیری: برخی الگوریتمهای یادگیری عمیق قادر به شناسایی رفتارهای خشونتآمیز (مانند درگیری فیزیکی) هستند و میتوانند وقوع یک دعوا یا حمله را پیش از آنکه افراد حاضر متوجه شوند، تشخیص داده و هشدار دهند.
مزایای استفاده از سیستمهای تشخیص رفتار مشکوک
بهرهگیری از فناوری تشخیص خودکار رفتارهای مشکوک، مزایای قابلتوجهی هم برای صاحبان کسبوکارها و هم برای عموم جامعه به همراه دارد:
- پیشگیری از حوادث و جرایم قبل از وقوع: مهمترین مزیت این سیستمها پیشدستانه عمل کردن در برابر تهدیدات است. به جای آنکه صرفاً بعد از وقوع سرقت یا حادثه به بازبینی فیلمها بپردازیم، دوربین هوشمند میتواند درست در لحظهای که رفتار مشکوکی مشاهده شد زنگ خطر را به صدا درآورد. این یعنی امکان دخالت فوری نیروهای امنیتی یا پلیس و جلوگیری از تکمیل جرم. در واقع، با این فناوری میتوان از بسیاری از سرقتها، ورودهای غیرمجاز یا خشونتها در همان لحظهی شکلگیری جلوگیری کرد. برای مثال، یک دوربین مجهز به AI قادر است حرکت مشکوک منتهی به سرقت را تشخیص دهد و پیش از خروج سارق از فروشگاه، کارکنان را مطلع کند. در نتیجه، خسارات بالقوه به حداقل میرسد.
- کاهش خطای انسانی و نظارت پیوسته: حتی ماهرترین نگهبانان نیز ممکن است دچار خطا یا حواسپرتی شوند. نظارت مداوم بر دهها صفحهنمایش دوربین مداربسته برای نیروی انسانی کاری دشوار و خستهکننده است. سیستمهای هوشمند اما هرگز خسته نمیشوند و بهصورت ۲۴ ساعته و بدون وقفه تمامی دوربینها را زیر نظر دارند. این امر باعث میشود احتمال نادیده ماندن یک رویداد مهم یا تأخیر در واکنش به آن کاهش یابد. آمارها نشان میدهد که بیش از ۸۵٪ از هشدارهای این سامانهها معتبر بودهاند.
- کاهش خسارات مالی و بازگشت سرمایه: برای کسبوکارها، جلوگیری از خسارت ناشی از سرقت یا خرابکاری مستقیماً بر سودآوری اثر میگذارد. سیستمهای هوشمند با کشف سریع سارقان یا متجاوزان، امکان مداخلهی بهموقع و جلوگیری از خسارت را فراهم میکنند. این فناوری بازگشت سرمایه محسوسی دارد زیرا با شناسایی سارقان، بازیابی کالاهای مسروقه و کاهش نیاز به نیروی انسانی، هزینههای امنیتی را جبران میکند. نمونههایی از دنیای واقعی نیز مؤید این موضوع هستند؛ برای مثال، یک فروشگاه زنجیرهای در آمریکا با بهکارگیری سیستم تشخیص رفتار مشکوک توانست طی سه ماه، میزان ضرر در بخش فروش محصولات خود را به نصف کاهش دهد.
- افزایش احساس امنیت و بهبود تجربهٔ افراد: حضور یک نظارت هوشمند که هر حرکت غیرعادی را تشخیص میدهد موجب آرامش خاطر ساکنان و مشتریان میشود. مشتریان در فروشگاهها احساس امنیت بیشتری میکنند، چرا که میدانند احتمال دستگیری سارقان بالا رفته و حوادث ناگوار بهسرعت رسیدگی میشوند. از سوی دیگر، بهبود امنیت میتواند بدون لطمه زدن به تجربهٔ عادی افراد صورت گیرد. برخلاف روشهای سنتی مثل قرار دادن کالاها در قفسههای قفلشده یا بازرسی بدنی مستمر که حس ناخوشایندی به مشتری میدهد، سیستم امنیتی هوشمند غیرمزاحم است و تنها در مواقع لازم وارد عمل میشود.
چالشها و ملاحظات
با وجود تمامی مزایا، بهکارگیری سیستمهای تشخیص خودکار رفتار مشکوک با چالشهایی نیز همراه است که باید مدنظر قرار گیرند:
- نگرانیهای حریم خصوصی و امنیت دادهها: نظارت همهجانبه توسط دوربینهای هوشمند میتواند مسائلی مانند نقض حریم شخصی و سوءاستفاده از اطلاعات حساس را به دنبال داشته باشد. سازمانها باید با شفافیت در ذخیرهسازی و کاربرد دادهها و همچنین اجرای تدابیر شدید امنیتی سایبری (رمزنگاری، گذرواژههای قوی، بهروزرسانی مداوم) از حریم خصوصی افراد محافظت کرده و از نفوذ مهاجمان جلوگیری کنند.
- هزینهی پیادهسازی و نگهداری: دوربینها و نرمافزارهای هوشمند معمولاً گرانتر از همتایان سنتی خود هستند. علاوه بر هزینهی خرید تجهیزات، ممکن است نیاز به سرورهای پردازشی قدرتمند یا خدمات ابری برای تحلیل لحظهای تصاویر باشد که هزینههای جاری ایجاد میکند. برای برخی کسبوکارهای کوچک، توجیه اقتصادی چنین سرمایهگذاری اولیهای دشوار است. البته باید در نظر داشت که این هزینهها با کاهش خسارات و صرفهجویی در نیروی انسانی تا حد زیادی جبران میشوند.
- هشدارهای اشتباه و نیاز به تنظیم دقیق: هیچ سیستمی مصون از خطا نیست. هرچند دقت الگوریتمهای جدید بسیار بالا است، وقوع هشدارهای اشتباه (خطاهای False Alarm) همچنان ممکن است. به همین دلیل، در مرحلهی نصب و راهاندازی تنظیم دقیق پارامترها و آموزش سیستم با شرایط محیطی واقعی بسیار حائز اهمیت است.
نتیجهگیری
فناوری شناسایی خودکار رفتارهای مشکوک و رویدادهای غیرعادی در حال دگرگون کردن صنعت نظارت تصویری است. این فناوری با ترکیب قدرت پردازشی هوش مصنوعی و حجم عظیم دادههای ویدئویی، به دوربینهای مداربسته توانایی درک و تفسیر صحنه را بخشیده است. نتیجهی این تحول، ارتقای چشمگیر امنیت در محیطهای عمومی و خصوصی و توانایی واکنش سریعتر و هوشمندانهتر به تهدیدات خواهد بود. از جلوگیری از سرقت در فروشگاهها گرفته تا حفاظت از اماکن حساس در برابر نفوذ، دوربینهای هوشمند نقشی حیاتی ایفا میکنند و حتی میتوانند با ارسال هشدار بهموقع، جان افراد را نجات دهند.
نگاهی به آینده نشان میدهد که پیشرفت این فناوری همچنان ادامه خواهد داشت. انتظار میرود با گسترش یادگیری ماشین و ادغام هوش مصنوعی با اینترنت اشیا (IoT)، نسلهای بعدی دوربینهای مداربسته دقت و عملکردی فراتر از امروز داشته باشند و حتی امکان پیشبینی جرم پیش از وقوع با دقت بالا فراهم گردد.
در مجموع، شناسایی خودکار رفتارهای مشکوک ابزاری دولبه است که اگر به درستی و با ملاحظات اخلاقی به کار گرفته شود، میتواند جامعهی ما را امنتر و آرامتر کند. سازمانها و مردم نیز باید با شناخت قابلیتها و محدودیتهای این فناوری نوین، استفادهی مسئولانه از آن را پذیرا باشند.
